Tentoonstellingsteksten Angkor
Introductie
Welkom in het rijk van de Khmer, in Kambuja, het huidige Cambodja. In de 12de en 13de eeuw beleefde het rijk zijn hoogtepunt. De hoofdstad Angkor behoorde toen tot de grootste steden ter wereld.
Het Khmer-rijk raakte in de 15de eeuw in verval. Inwoners vertrokken onder meer door politieke onrust en uitgeputte watersystemen. Langzamerhand nam het regenwoud tempels en huizen over. Toch verdween Angkor niet. Er zijn altijd mensen blijven wonen. Bovendien waren de tempels belangrijke bedevaartsoorden voor boeddhistische pelgrims. Het idee dat Europeanen de stad verlaten ontdekten, is een hardnekkige mythe.
Nog regelmatig doen wetenschappers er nieuwe vondsten. Het eeuwenoude Angkor onthult langzaam zijn mysteriën, maar geeft nooit alles prijs.
Interesse vanuit Europa
In de jaren 1860 vertrekken verschillende onderzoeksreizen naar Angkor. Hierdoor ontstaat wereldwijd interesse voor de tempels. Het zijn vooral Franse marineofficieren die de stad vastleggen in foto's, tekeningen en kaarten. In 1863 wordt Cambodja een Frans protectoraat: koning Norodom I mag blijven regeren, maar Frankrijk krijgt veel invloed op het bestuur.
Illustratie:
Poort van Angkor Thom, Louis Delaporte, ca. 1870
Tekening: potlood, inkt, aquarel, qouache en krassen op papier.
Het ontstaan van een mythe
De Franse natuuronderzoeker Henri Mouhot kwam tijdens een reis in 1860 in Angkor terecht. Hij was onmiddelijk overdonderd. “Indrukwekkender dan het oude Griekenland en Rome”, noteerde hij in zijn dagboek. Mouhot schreef verhalen over de Khmer-stad en maakte er schetsen. Die werden in 1863 gepubliceerd. Hij was toen al overleden en heeft niet meer meegekregen dat juist zijn woorden en tekeningen Europeanen nieuwsgierig maakten naar Angkor.
Illustraties:
Noordgevel en een plattegrond van Angkor Wat, Henri Mouhot
Gravure in Voyage dans les Royaumes de Siam, du Cambodge et autres parties centrales de l'Indo-Chine, 1868
Reizigers en archeologen
De Franse marineofficier Louis Delaporte stuurde aan het eind van de 19de eeuw oude Angkor-beelden naar Europese musea. Samen met gipsafgietsels van onder meer tempeldelen. Zo konden wetenschappers ze daar bestuderen. Langzamerhand kwam het Europese onderzoek naar Angkors geschiedenis, geografie en religies op gang. Het Louvre in Parijs deed daar in eerste instantie niet aan mee. De reden? Het museum vond de spullen te exotisch.
Illustratie:
Transport van beeldhouwwerken over Preah Khan rivier, Louis Delaporte
Gravure in Voyage au Cambodge, 1880
Brahma-beeld
In Angkor komen al eeuwenlang hindoes, boeddhisten en andersgelovigen samen. De oude hoofdstad was en is een belangrijk religieus centrum. Tempels worden gezien als woonplaatsen van de goden en standbeelden als hun lichamen.
Dit beeld stelt Brahma voor: de hindoegod van de schepping. Hij is te herkennen aan zijn vier gezichten.
Boeddha en de naga
Vanaf de 11de eeuw zie je in Khmer-kunst steeds vaker een slang bij Boeddha: de naga. In de hindoeïstische en boeddhistische mythologie geldt dit fabelwezen als beschermer van Boeddha. Zo zette de naga tijdens een regenstorm van zeven dagen en nachten zijn kap bestaande uit meerdere koppen op. Als een paraplu.
Werd Angkor ontdekt?
Aan het eind van de 19de eeuw schreven verschillende Europeanen over de indrukwekkende tempels die ze in Cambodja ‘ontdekten’. Die bleken echter nooit verlaten, maar door de lokale bevolking eeuwenlang gebruikt.
Frankrijk financierde het onderzoek na de ‘ontdekking’. Dat land bezette vanaf 1858 het huidige Vietnam. Cambodja volgde in 1863 en Laos in 1893. In de eerste helft van de 20ste eeuw was het onderzoek naar onder meer Angkor op zijn hoogtepunt. De ideeën over de stad waren gebaseerd op de archeologische inzichten van die tijd.
Tegenwoordig heronderzoeken Cambodjaanse wetenschappers hun nalatenschap. Vanuit Cambodjaans perspectief vertellen zij het verhaal van hun voorouders. Ze nodigen je uit om Angkor door hun ogen te verkennen.
Paleizen voor de goden
Het hindoeïsme en het boeddhisme zijn in de Khmer-periode de belangrijkste religies. Beide komen vanuit India naar Cambodja en kennen vele goden en andere goddelijke wezens die voorspoed, maar ook onheil kunnen brengen.
Volgens de Khmer-bevolking zijn goden daadwerkelijk aanwezig in beelden. Daarom worden ze gewassen, aangekleed en krijgen ze eten, drinken, bloemen en cadeaus, waaronder olielampjes. Priesters voeren rituelen uit om de goden te eren, die natuurlijk wonen in indrukwekkende, versierde tempels.
Eeuwenlang leggen gelovigen goud en edelstenen onder de sokkels van godenbeelden. Als de hoofdstad Angkor grotendeels is verlaten, gaan plunderaars daarnaar op zoek. Ze beschadigen talloze beelden bij het wegnemen van de schatten.
Volgende thema's