Navigatie overslaan

5. Ver­lo­ren en weer terug

Verloren en weer terug

In Angkor is door de eeuwen heen veel geplunderd. Tijdens de onrust aan het eind van de 20ste eeuw bereikten de plunderingen een ongekende omvang: duizenden objecten werden gestolen en verkocht aan kopers over de hele wereld.   
  
Tegenwoordig werken conservatoren en wetshandhavers samen om zo veel mogelijk terug te vinden. Elk teruggevonden object helpt ons de geschiedenis van Angkor beter te begrijpen.  

De verwoesting van oorlog

Van 1975 tot 1979 was het Rode Khmer-regime aan de macht in Cambodja. Het regime pleegde een genocide waarbij ongeveer een kwart van de bevolking omkwam, en verwoestte veel van het cultureel erfgoed.  
  
Vooral tempels waren doelwit van meedogenloze plunderingen. De beelden waren zeer gewild bij internationale kopers. Ook omdat in de sokkels van heilige beelden vaak edelstenen en metalen verborgen lagen. Dieven roofden objecten uit opslagplaatsen, musea en van archeologische vindplaatsen. Beelden werden in stukken gezaagd of onthoofd met behulp van explosieven, om ze eenvoudiger te kunnen vervoeren.  

Aanwijzingen verzamelen

Geplunderd erfgoed 
Cambodja voerde tientallen jaren geleden wetten in om zijn culturele erfgoed te beschermen. Toch blijft plundering een probleem. Musea proberen gestolen voorwerpen terug te vinden. Het is conservatoren en kunsthistorici al gelukt om veel op te sporen en nog steeds speuren ze archieven door om de herkomst van objecten te achterhalen en diefstal te bewijzen.  
  
De meeste teruggevonden objecten zijn beschadigd. Het herstel ervan is doorgaans vergelijkbaar met het oplossen van driedimensionale puzzels.

Duizenden vermiste objecten

 Angkor fascineert veel mensen en daardoor is Khmer-kunst nog steeds erg gewild. Na de grootschalige plunderingen tijdens het Rode Khmer-bewind zijn duizenden voorwerpen verdwenen en deels nog zoek. De illegale handel gaat door, maar wordt tegenwoordig beperkt door internationale regels.

Een episch gevecht

Weer samen in Phnom Penh 

Het tempelcomplex van Koh Ker ligt op 80 kilometer van Angkor. In dit complex stond eeuwenlang een levensgrote groep van negen beelden, een meesterwerk van de Khmer-beeldhouwkunst. De sculpturen verbeeldden samen een scene uit het heilige hindoeïstische epos de Mahabharata, namelijk het gevecht tussen de rivaliserende neven Bhima en Duryodhana.   

Toen de tempel werd geplunderd, viel de groep uiteen. Jaren daarna doken enkele beelden op tijdens veilingen en in buitenlandse museumcollecties. Met hulp van internationale wetenschappers en politici stonden er in 2014 al vijf weer op hun sokkel. Inmiddels zijn dat er zes. Ze zijn doorgaans te bewonderen in het Nationaal Museum van Cambodja.  

De rode Khmer

Bij het woord ‘Khmer’ denken velen aan de Rode Khmer: de communistische extremisten die werden gedreven door racisme en paranoia. De naam van de groepering doet anders vermoeden, maar zij waren geen vertegenwoordigers van de Khmer-cultuur.   
  
De Rode Khmer regeerde in Cambodja van 1975 tot 1979 en beloofde een perfecte samenleving op basis van landbouw. Die kwam er niet: het regime vermoordde bijna twee miljoen mensen: ongeveer een kwart van de bevolking, waaronder veel hoogopgeleiden.  Honderdduizenden Cambodjanen zijn gevlucht.   
  
Het schrikbewind en de martelingen maakten de Rode Khmer internationaal berucht. Het regime stortte Cambodja in de afgrond.