2. Angkor van bovenaf
Angkor van bovenaf
In de jaren twintig van de vorige eeuw lieten archeologen Angkor voor het eerst vanuit de lucht fotograferen. Dankzij de foto's, waarmee ze kaarten samenstelden, zagen ze voor het eerst hoe gigantisch de omvang van de grote steden is en hoe complex die zijn gebouwd.
Veel vroege archeologen beschreven Angkor als een paradijs op aarde. De gebouwen en het omringende landschap waren zo aangelegd dat zij het hindoeïstische universum verbeeldden en er in feite een heilige geografie zichtbaar was.
Masterplannen van koningen
In de loop van de twintigste eeuw kregen wetenschappers meer en meer een idee van het masterplan achter Angkors tempels en infrastructuur. Dat kwam doordat er steeds betere kaarten beschikbaar waren en landmeettechnieken verbeterden, maar ook doordat onderzoekers veel begroeiing uit de oude stad lieten verwijderen.
Meer zien dankzij Lidar
Lidar is een vorm van teledetectie die begroeiing digitaal ‘wegfiltert'. De technologie die in de jaren ‘60 is uitgevonden, onthulde wat eeuwenlang in het bos verborgen lag: wegen, vijvers, kanalen en plekken van houten huizen. Angkor blijkt meer dan alleen een tempelstad.
Tempelontwerp
Dankzij oude inscripties is bekend dat Khmer-tempels gebouwd zijn naar het voorbeeld van de berg Meru: de mythische woonplaats van de goden.
Angkor Wat is het grootste tempelcomplex ter wereld. De vijf kegelvormige torens symboliseren de vijf pieken van Meru. In Angkor zijn meerdere grootse en indrukwekkende tempels, maar ook een heleboel kleinere kapellen.
Een metropool onthuld
Uit verschillende studies blijkt dat Angkor een enorm stedelijk complex was van zo’n 1000 vierkante kilometer. Met vele honderden boerderijen en tempels middenin woongebieden die met elkaar verbonden waren door uitgestrekte wegennetwerken.
Recente technieken maken duidelijk dat geloof de inspiratie moet zijn geweest voor veel van wat de Khmer besloten te bouwen. Tempelontwerp én stadsplanning volgen een goddelijke orde.
Om een groeiende bevolking te huisvesten en te kunnen voorzien in de voedsel-, water- en transportbehoefte van een gigantische metropool, veranderden de Khmer hun omgeving ingrijpend. Ze bewerkten enorme stukken land en ooit reikten de wegen, kanalen, bruggen, woningen, akkers en gebedshuizen tot ver buiten de grenzen van het huidige Cambodja.
Lange en kronkelende wegen
De hoofdwegen verbonden een enorm rijk
In het enorme Khmer-rijk waren wegen onmisbaar voor het vervoer van goederen en mensen. Het kilometerslange wegennetwerk kronkelde door de beboste bergen en verbond het huidige Cambodja met een groot deel van het vasteland van Zuidoost-Azië, tot in gebieden die we nu Laos, Thailand en Vietnam noemen.
Wetenschappers hebben aangetoond dat dankzij dit netwerk voedsel en grondstoffen uit verre streken naar Angkor werden gebracht. Tempels langs de wegen boden reizigers een plek om uit te rusten.
Koningen van de Khmer
Khmer-koningen veranderden het landschap ingrijpend. Ze lieten tempels, boerderijen en waterreservoirs bouwen, ontgonnen landbouwgrond en breidden het wegen- en kanalennetwerk uit. Daarmee toonden ze hun macht en hun vermogen om de natuur naar hun hand te zetten en het rijk te vergroten. Ze brachten de bevolking welvaart, maar streefden ook een hoger doel na: het scheppen van een heilige wereld ... een paradijs op aarde!
Elke vorst wilde de goden op de best mogelijke manier eren én indruk maken op zijn volk. Grootse projecten vergrootten het prestige en de autoriteit van een heerser. En natuurlijk probeerde iedere koning zijn voorganger te overtreffen. Het kon altijd groter, complexer en verfijnder.
Water, water, overal
Tempels voor de goden, waterwegen voor iedereen
Elke belangrijke Khmer-vorst pakte de infrastructuur aan en breidde de heilige plaatsen uit. Meestal liet hij een grote staatstempel bouwen en minstens één tempel die gewijd was aan zijn voorouders. Op sommige staan inscripties die duidelijk maken wanneer en waarom ze werden gebouwd.
In de 13de eeuw telde Angkor vele grote waterbassins, een uitgebreid netwerk van kanalen en grachten én tienduizenden gemeenschappelijke vijvers. Dit watersysteem was zowel symbolisch als praktisch. De bassins werden beschouwd als de oceanen van de goden en konden het regenwater van de jaarlijkse moesson uitstekend bergen. Het water werd gebruikt om te drinken, te koken, te baden en het land het hele jaar door te irrigeren.
Enorme afmetingen
Angkor Wat is het grootste religieuze monument op aarde. De vijf torens vormen een zogenaamde quincunx: vier in de hoeken en één in het midden. Ze verbeelden de vijf pieken van de heilige berg Meru. De centrale toren is 65 meter hoog. De 200 meter brede en bijna 6 kilometer lange gracht rond de tempel staat symbool voor de kosmische oceaan.
Heilige architectuur
Een Khmer-tempel verkennen is als een reis naar binnen maken: muren, terrassen en trappen leiden stap voor stap naar steeds heiliger ruimtes. Bas-reliëfs, afbeelding waarbij figuren en taferelen iets naar voren komen uit een stenen muur, en beelden van goden markeren elke etappe van die route.
Een heilige geografie
Khmer-koningen wilden niet alleen dat hun tempels de hemel weerspiegelden, maar hun hele omgeving. Ze richtten het landschap in als een afbeelding van de goddelijke wereld. In het hindoeïsme en boeddhisme symboliseert de berg Meru het centrum van de wereld. Bovendien wonen de goden op die berg. In Angkor verbeeldden torens bergtoppen, terwijl waterreservoirs de omringende zeeën en oceanen voorstelden.
Klimmen naar de goden
Terrassen markeren de overgangen tussen steeds heiliger wordende ruimtes binnen een tempelcomplex. Wie aan de tocht naar het binnenste heiligdom begint, klimt steeds een stukje. Elke stap omhoog brengt bezoekers dichter bij het rijk van de goden.
De centrale toren van de tempel vormt het spirituele middelpunt. De beklimming is een heilige reis. Beelden langs de route, zoals dit voorbeeld, fungeren als bewakers van de tocht.
Binnenste heiligdommen
De heiligste ruimtes
Midden in een hindoetempel vind je meestal meerdere heiligdommen, elk gewijd aan een belangrijke god. De poorten naar deze ruimtes zijn rijkversierd en afgesloten met houten deuren.
Binnen vinden de belangrijkste rituelen plaats. Priesters brengen er offers aan de godenbeelden en verzorgen die. In het Khmer-rijk hadden waarschijnlijk maar weinig mensen toegang tot deze meest heilige plekken.
Tussen hemel en aarde
Richtinggevende goden
In het Khmer-rijk had elke windrichting zijn eigen hindoegod, met een beeld aan de bijbehorende zijde van de tempel. Deze goden hadden meerdere betekenissen: de god van het zuiden was ook de god van de dood. Het zuiden gold daarom als een ongeluksrichting. De ingang van de tempel werd bij voorkeur naar het oosten gericht. Dat was de kant van het geluk.
Heilige grenzen
Khmer-heersers zorgden ervoor dat de heiligste plekken midden in tempels duidelijk waren afgescheiden van de openbare ruimtes, met grachten, muren, poorten en deuren. Vlak bij veel van die plekken maakten symbolen nog eens extra zichtbaar welke gebieden ritueel gezegend waren. Van de dertiende tot de vijftiende eeuw markeerden boeddhisten heilige plaatsen met stenen in de vorm van bladeren van de bodhiboom. Die markeringen doen vandaag de dag nog steeds dienst.
De rivier van de Duizend Linga's
Ten noordoosten van Angkor ligt een rivierbedding waarin linga's zijn uitgebeiteld: heilige symbolen uit het hindoeïsme. Veel ervan verbeelden de kracht van Shiva. Ook zijn er afbeeldingen te zien van Vishnu, liggend op een slang.
Terwijl het water over de zandstenen sculpturen stroomt, zegenen de goden het water dat de velden stroomafwaarts vruchtbaar maakt. Het leven in Angkor werd bepaald door seizoensgebonden droogtes en de jaarlijkse moesson. Hierdoor speelde waterbeheer een belangrijke spirituele en een economische rol.
De beelden in de Rivier van de Duizend Linga's zijn het best te zien na het regenseizoen, wanneer het waterpeil laag is.
Volgende thema's