1. Legendes en onderzoek
Legendes en onderzoek
In de 19de eeuw leidden Khmer-gidsen Europese reizigers naar de tempels van Angkor. Tijdens de urenlange tochten vertelden ze legendes: verhalen over reuzen en bouwers met bovennatuurlijke krachten.
Het onderzoek naar de teksten die waren uitgehouwen in stenen kwam enkele decennia later op gang. Franse epigrafisten, onderzoekers naar die inscripties, wisten de geschiedenis van Angkor deels te ontrafelen, en ook de legendes. Steeds meer mensen raakten zo gefascineerd door Angkor.
De stenen lezen
19de-eeuwse Europese wetenschappers brachten Angkor in kaart door vooral schaaltekeningen, gipsafgietsels en foto's te maken. Ze begonnen ook met het ontcijferen van inscripties in stenen. Die zijn geschreven in het Sanskriet of in de voorloper van de huidige Cambodjaanse taal: het Oud-Khmer.
Dankzij de ontcijfering, die ook nu nog plaatsvindt, zijn er lofzangen op goden, gedichten voor koningen en data voor de bouw van tempels bekend. We weten steeds meer over de politieke geschiedenis van het Khmer-rijk en over heersende religies.
Boeddhistische wegen naar wijsheid
Verering door Mahayana-boeddhisten
Vanaf het eind van de 12de eeuw is, onder koning Jayavarman VII, het Mahayana-boeddhisme gangbaar in het Khmer-rijk. In die religieuze stroming vind je elementen van het hindoeïsme. Deze wezens die verschillende idealen symboliseren, spelen een hoofdrol: Lokeshvara, te herkennen aan zijn vele armen en gezichten en aan het Boeddhabeeldje in zijn kroon. Hij staat voor ‘mededogen’. Prajnaparamita, die vaak een geschrift vasthoudt en ‘wijsheid’ symboliseert. Je ziet ze meestal samen afgebeeld, aan weerszijden van Boeddha. In combinatie met de Boeddha die op een slang -de naga- zit en ‘verlichting’ verbeeldt, vormen ze een geliefde drie-eenheid.
Streven naar verlichting
Het Theravada-boeddhisme richt zich op de leer van Siddhartha Gautama Sakyamuni. Hij is de historische Boeddha en leefde rond de 6de eeuw voor Christus in India. Zie je beelden uit deze tak van het boeddhisme, dan tonen die zijn levensverhaal én ze laten zien hoe je je moet gedragen. Het in de latere Angkor-periode dominante Theravada-boeddhisme is nog steeds de belangrijkste religie van Cambodja.
Epigrafie bestudeert teksten die in steen zijn gebeiteld. Onderzoekers namen al ruim 1500 Khmer-inscripties onder de loep. Die bieden een schat aan informatie over de geschiedenis van Angkor.
De koninklijke lijn
In deze rechtopstaande steen, een zogenaamde stèle, is een reproductie van de inscriptie op de Sdok Kak Thom-stèle. Dat is een van de belangrijkste tot nu toe bekende teksten van het Khmer-rijk. Te lezen is de afstamming van koningen en priesters van de 9de tot de 11de eeuw.
Het kopiëren van inscripties
Epigrafisten bestuderen inscripties op harde materialen, waaronder steen. Hun werk begint met het kopiëren van de teksten. Ze doen dat, ook vandaag de dag nog, door nat papier tegen een steen te duwen en er met zwarte inkt over te wrijven. Zo ontstaat een wrijfafdruk.
Een wereld herboren
Schepping, behoud en vernietiging
Vishnu is een van de drie belangrijkste hindoeïstische goden. Met Brahma en Shiva is hij verbonden met de eeuwige kringloop van schepping, behoud en vernietiging van het universum. Na zo'n kosmische cyclus, die miljarden jaren kan duren, ontspruit uit Vishnu's navel een lotusbloem. Daarop zit Brahma, de god van de schepping.
Vishnu herken je aan de heilige symbolen in zijn handen: de discus, de schelp en de knots. Cambodjanen vereren hem nog steeds, onder de naam Preah Noreay.
Ook zijn vrouw Lakshmi, die onder andere rijkdom schenkt, wordt vereerd. Zij is niet altijd gemakkelijk te herkennen. Beelden van haar hebben doorgaans geen handen. Er zijn zodoende geen voorwerpen waaraan de godin te identificeren is.
Een mengeling van religies
Eeuwenlang bestonden het hindoeïsme en boeddhisme naast elkaar in Angkor. Koningen kozen welke god ze vereerden. Het ging om een politieke keuze en zo veranderde religie mee met de macht. In de tempels is dat nog altijd zichtbaar.
De leer van Boeddha bereikte Cambodja in de 6de eeuw, maar werd pas in de 12de eeuw de officiële staatsreligie. Tot op de dag van vandaag is het de belangrijkste religie van het land.
Die verschuiving is ook terug te zien in de tempels zelf. Sommige hindoetempels zijn omgebouwd voor boeddhistisch gebruik. Hindoeïstische en boeddhistische tempels lijken sterk op elkaar qua bouwstijl, maar verschillen in iconografie: de afgebeelde symbolen en figuren zijn niet hetzelfde. Nog altijd bidden en mediteren de Khmer in de tempels van hun voorouders.
De wereld op afstand
Vernietiging, wedergeboorte en wijsheid
De god Shiva houdt zich meestal afzijdig van wereldse zaken. Hij verblijft op de berg Kailash en mediteert. Aan het eind van een kosmische cyclus komt hij in actie. Hij vernietigt dan het universum, al dansend binnen een ring van vuur.
Shiva wordt vaak afgebeeld met een derde oog, op zijn voorhoofd. Dat symboliseert wijsheid. Zijn rijdier is de stier Nandi, die staat voor kracht en trouw. Cambodjanen associëren Shiva met magie. Ze vereren hem tegenwoordig onder de naam Preah Isor.
Ganesha is de zoon van Shiva en Parvati. Volgens een hindoeïstische mythe is hij door zijn vader onthoofd en daarna weer tot leven gewekt met de kop van een olifant. Als Ganapati wordt hij in Cambodja vereerd. Hij staat voor wijsheid, beschermt schrijvers en kan obstakels van ieders levenspad verwijderen.
Volgende thema's